BOG Stichting tot Beheer van Onroerend Goederen

In 1848 staat Europa in brand. Misoogsten en een explosieve bevolkingsgroei leiden tot een zware economische crisis. Marx en Engels publiceren hun Communistisch Manifest. Overal gaat het volk de straat op om hervormingen en kiesrecht te eisen. Er volgt een waar revolutiejaar. Met opstanden in onder meer Napels, Wenen, Stockholm en Berlijn. In navolging van de Franse Februari-revolutie ontstaan er ook op de Dam heftige rellen. In dit roerige klimaat wordt de kiem gelegd voor de David Evekink Stichting.

Honger en armoede

De revolutie blijft in ons land uit en er komt een nieuwe grondwet van liberaal Thorbecke. Maar de honger en verpaupering blijven. In de hogere standen trekken steeds meer rijke burgers zich het lot van de verarmde arbeiders aan. Zij zetten zichin voor armenhuizen, volksgaarkeukens, spijsuitdeling en bijvoorbeeld weduwenhofjes.

Oprichting van de Spaarkas

Ook in Zutphen is 1848 een roerig jaar en ook hier krijgt armoedebestrijding steeds meer aandacht van vermogende particulieren. Op vrijdag 22 mei 1848 besluiten acht heren tot de oprichting van een spaarkas ten behoeve van minvermogenden in Zutphen. Met als doel het lenigen van nood. Maar ook om hun liberale idealen uit te dragen, waarbij het voorkomen van armoede vooropstaat en mensen vooral worden geprikkeld om aan de slag te blijven. Zo werkt de Spaarkas dan ook: arbeidslieden verdienen in de zomer meer dan ze direct nodig hebben. In de winter beschikken ze daarentegen over onvoldoende geld om brandstof te kopen. Dankzij de Spaarkas kunnen ze 's zomers geld inleggen, waarvoor ze in de winter brandstof tegen inkoopprijs ontvangen.

Het einde van de Spaarkas

De Spaarkas voldoet meteen aan de behoefte, zo blijkt uit de oude jaarverslagen. Maar het gebruik fluctueert in de jaren door schommelingen in voedsel- en brandstofprijzen. In goede oogstjaren en zachte winters werd er weing ingelegd. En tot echte 'spaarzin' komt het niet. In 1892 wordt de Spaarkas opgeheven. Op dat moment is de kiem voor de huidige David Evekink Stichting echter al lang gelegd.

Het legaat van David Evekink

De Zutphense houthandelaar David Evekink (1834-1871) trekt zich het lot van de 'arbeidende stand' persoonlijk aan. Van 1867 tot 1871 is hij bestuurder van de Spaarkas. Op 12 februari 1871 schenkt de ongeneeslijk zieke Evekink een legaat van 20.000,- gulden aan de Spaarkas. Een vermogen in die tijd. Tijdens zijn leven heeft hij al met het bestuur van gedachten gewisseld om het geld te besteden aan de bouw van arbeiderswoningen, een openbaar badhuis of een volksgaarkeuken. In de vergadering van 12 oktober 1872 besluit het bestuur tot de bouw van 45 arbeiderswoningen op het 'Verlaten Bolwerk': de huidige David Evekinkstraat en Berkelsingel.

Een naam die voor altijd staat

De eerste rij huisjes wordt verrijkt met het opschrift 'David Evekink's Stichting 1873'. Mede door deze tekst raakt de benaming Spaarkas op de achtergrond en wordt de instelling bekend als: David Evekink Stichting.

De bouwactiviteiten van de DES

In 1885 breidt de stichting het bezit uit met 19 woningen aan de Tadamastraat en Tadamasingel en 10 jaar later met nog eens 21 woningen aan de Tadamasingel. Tientallen jaren gelden deze woningen als het grote voorbeeld van goede sociale woningbouw in Zutphen. In 1904 worden 38 nieuwe arbeiderswoningen opgeleverd aan de Roggestraat en Peppelstraat en 12 ruimere 'burgerwoningen' aan de Warnsveldseweg, die ook nu nog opvallen door hun siermetselwerk van gele Friese zandsteen. In deze buurt volgen in 1911 nog eens 40 arbeiderswoningen die samen de Wilgestraat en Appelstraat vormen. Ook komen er in 1912 aan de Warnsveldseweg nog eens 6 burgerwoningen bij. Tijdens de eerste Wereldoorlog liggen de bouwactiviteiten stil en pas in 1926 worden er weer 46 nieuwe arbeiderswoningen voor de DES opgeleverd: 23 in het verlengde van de Wilgestraat en Appelstraat en 23 in de nieuwe Da Costastraat.

Naoorlogse bouw

Door de komst van nieuwe - gesubsidieerde - bouwverenigingen in Zutphen neemt het belang van de David Evekink Stichting steeds verder af. De crisistijd en de tweede Wereldoorlog doorkruisen bovendien eventuel bouwplannen. Maar in 1948 komt de DES weer in actie met de bouw van 10 'Oostenrijkse woningen'. Deze houten prefab huizen aan de Deventerweg worden door Oostenrijk aan Nederland geleverd in het kader van een compensatieregeling. In de vijftiger jaren bouwt de David Evekink Stichting in het nieuwe  'Vijverplan' woningen in de Ir. Lelystraat, Mgr. Nolensstraat, Dr. Bosstraat, Dr. de Visserstraat, Troelstralaan, Prof. Aalbersestraat en Prof. Treubstraat.

Download hier de samenvatting

Burgerwoningen nieuwe stijl

In 1957 keert de DES terug naar het bouwterrein aan de Warnsveldseweg waar het 2 burgerwoningen nieuwe stijl bouwt aan de Warnsveldseweg en 14 stuks aan de Berkenlaan. Het laatste nieuwbouwproject van de DES komt in 1965 gereed: het blok van 4 duplexwoningen aan de Warnsveldseweg met beneden bejaardenwoningen en boven eenpersoonswoningen.

Sloopplannen van tafel

De negentiende-eeuwse woningen van de DES gelden lange tijd als comfortabele woningen in vergelijking met de krotten in de Polsbroek. Maar met hun geringe afmetingen en weinig comfort worden - zeker na de tweede Wereldoorlog - langzamerhand de minst aantrekkelijke arbeiderswoningen in Zutphen. Tegen het einde van de jaren zestig ontwikkelt de DES daarom plannen om de woninkjes aan de Tadamasingel te vervangen door nieuwbouw. Dan dient zicht een nieuw fenomeen aan: actiegroepen die zich tegen de sloop verzetten, omdat dit ten koste gaat van de goedkope huurwoningen. Later wordt door de actievoerders en bewoners ook de sloop van woningen in de David Evekinkstraat voorkomen. Mede dankzij inspanningen van de Stichting Oude HBS - die zich inzet voor het behoud van jongere cultureel erfgoed in Zutphen - verdwijnen de sloopplannen van tafel. In 1986 worden de huisjes aan de Tadamasingel, Berkelsingel en David Evekinkstraat grondig gerenoveerd.

DES stapt in de monumentenzorg

In 1972 verlegt de DES haar koers. Woningbouw is dan vooral een zaak van de verschillende woningbouwverenigingen in Zutphen. Terwijl de Zutphense binnenstad door het oorlogsgeweld, wegtrekken van gezinnen naar nieuwbouwwijken en leegstand in verval is geraakt. De DES richt het vizier daarom op 'bevordering van de woonfunctie van de binnenstad, door oude huizen op te kopen en weer bewoonbaar te maken'. Als eerste wordt het pand aan de Schupstoel 2 gekocht en gerestaureerd. Andere panden aan de Schupstoel, Zaadmarkt, Bernhardsteeg en Laarstraat volgen al snel.

De organisatie verandert

In 1977 wordt de DES gesplitst in de David Evekink Stichting (DES) en de David Evekink Exploitatie Stichting (DEES). De eerste stichting blijft zich richten op het bevorderen van de belangen van arbeidende stand, door o.m. het verstrekken van geldleningen en het ondersteunen van instellingen. De DEES krijgt als belangrijkste doelstelling: het kopen van woningen om deze zonder winstoogmerk te verhuren. De woningen van de DES worden dan overgedragen aan de DEES. Hier blijft het niet bij. Omdat subsidie voor monumentenrestauratie uitgekeerd wordt aan organisaties die zich uitsluitend hiermee bezighouden, wordt in 1982 de David Evekink Monumenten Stichting in het leven geroepen.

DES anno nu

Tegenwoordig richt DES zich uitsluitend op de verhuur van woningen, waarbij de kern van het woningbestand bestaat uit 'oude' arbeiderswoningen. Want een deel van het woningbezit is inmiddels verkocht of overgedragen aan andere organisaties. In totaal verhuurt de David Evekink Stichting nu nog 273 woningen. Het kantoor van de Stichting is gevestigd aan de Berkelsingel in panden die de DES in 1886 laat bouwen. De bestuurskamer uit die periode doet nog altijd dienst als vergaderruimte van het stichtingsbestuur.

David Evekink, weldoener in Zutphen

David Evekink wordt in 1834 in Zutphen geboren uit het huwelijk van gegoede ouder: kassier Huibert Evekink en Aletta de Haas. De familie beweegt zich in liberale kringen en de Spaarkas die in 1848 wordt opgericht, is een van de eerste liberale instellingen in Zutphen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat David in 1861 toetreedt tot het bestuur, waar zijn kennis als houthandelaar goed van pas komt. Want het bestuur bestaat uit mensen met verschillende beroepen die elk hun specifieke kennis inbrengen zoals advocaat, kassier, architect en metselaar/aannemer.

Broze gezondheid

David krijgt al jong met gezondheidsproblemen te maken. Hij moet dan ook veel vergaderingen missen en vertrekt in 1879 zelfs naar Zwitserland om daar - vermoedelijk vanwege tuberculose - te kuren. Nadat in 1868 zijn moeder overlijdt en twee jaar later ook zijn vader, erft David in 1870 een deel van het familievermogen. Hij is dan ongeneeslijk ziek en nooit gehuwd. Op 12 februari besluit hij in zijn testament een legaat voor De Spaarkas op te nemen 'om doelmatige woningen voor den arbeidenden stand te bouwen'. Hiermee geeft David uiting aan zijn betrokkendheid bij het leed en de armoede van de arbeiders in Zutphen. Een dag later op maandag 13 februari overlijdt David Evekink. Zijn naam leeft voort in de stichting die dankzij zijn legaat tal van arbeiderswoningen heeft gebouwd.